ડિસેમ્બરમાં હવામાનનો મોટો ફેરફાર જોવા મળવાની શક્યતા છે, 2026નું અલ નીનો અત્યાર સુધીના સૌથી શક્તિશાળી અલ નીનોમાંથી એક બની શકે છે, જેના કારણે વિશ્વના વિવિધ વિસ્તારોમાં તાપમાન અને વરસાદની સ્થિતિ પર અસર થવાની આશંકા છે.

ક્યારે સૌથી વધુ મજબૂત બનશે અલ નીનો?

હાલના અનુમાન પ્રમાણે અલ નીનો ઓક્ટોબરથી ડિસેમ્બર 2026 દરમિયાન ખૂબ જ મજબૂત બની શકે છે. અમેરિકાના નેશનલ ઓશનિક એન્ડ એટમોસ્ફેરિક એડમિનિસ્ટ્રેશનના ક્લાઇમેટ પ્રેડિક્શન સેન્ટરે ઓક્ટોબર-ડિસેમ્બર દરમિયાન રેકોર્ડ સ્તરના અલ નીનોની આશરે 69% શક્યતા દર્શાવી છે. સાથે જ ઉત્તર ગોળાર્ધના શિયાળામાં ખૂબ જ મજબૂત અલ નીનો બનવાની સંભાવના 90%થી વધુ છે. વૈજ્ઞાનિકોના મતે તેની ટોચ નવેમ્બર-ડિસેમ્બર દરમિયાન આવી શકે છે. એટલે વર્ષ પૂરું થાય તે પહેલાં જ તેની અસર હવામાનના અનેક સ્વરૂપોમાં જોવા મળી શકે છે.

1997-98 અને 2015-16ના રેકોર્ડ પણ પાછળ રહી શકે

આ વખતે સ્થિતિ એટલા માટે પણ ગંભીર માનવામાં આવી રહી છે કારણ કે પ્રશાંત મહાસાગરના પાણીનું તાપમાન ઝડપથી વધી રહ્યું છે. સમુદ્રની સપાટી નીચે રહેલી ગરમી પણ અગાઉના મોટા અલ નીનોની સરખામણીએ વધારે છે.

2026નું અલ નીનો 1982-83, 1997-98 અને 2015-16 જેવા શક્તિશાળી અલ નીનોની તુલનામાં વધુ મજબૂત બની શકે છે. એક વિશ્લેષણ મુજબ નીનો 3.4 વિસ્તારમાં સમુદ્રના તાપમાનમાં અસામાન્ય વધારો 3.6 ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી પહોંચી શકે છે, જે 2015-16ના અગાઉના રેકોર્ડ કરતાં લગભગ 0.8 ડિગ્રી વધારે હશે.

ભારત માટે શું અસર થઈ શકે?

અલ નીનોની અસર ભારતના ચોમાસા પર પણ પડી શકે છે. સામાન્ય રીતે મજબૂત અલ નીનો ભારતીય ચોમાસાને નબળું પાડવા અથવા વરસાદની વહેંચણીમાં મોટો ફેરફાર લાવવા સાથે જોડાયેલું છે. જોકે દરેક અલ નીનો દરમિયાન દેશના તમામ વિસ્તારોમાં એકસરખી અસર થાય તે જરૂરી નથી.

ભારતમાં ચોમાસું ખેતી માટે અત્યંત મહત્વનું છે. દેશના વાર્ષિક વરસાદનો લગભગ 70% હિસ્સો ચોમાસાથી મળે છે અને સિંચાઈની મર્યાદિત સુવિધા ધરાવતા વિસ્તારો માટે વરસાદ પર નિર્ભરતા વધુ છે. તાજેતરના અનુમાનમાં પણ અલ નીનોને કારણે પશ્ચિમ, મધ્ય અને દક્ષિણ ભારતમાં ચોમાસું નબળું પડવાનું જોખમ દર્શાવવામાં આવ્યું છે.

દુનિયાભરમાં ગરમી અને હવામાનની પેટર્ન બદલાઈ શકે

અલ નીનો માત્ર વરસાદને જ અસર કરતું નથી. તેની અસરથી વિશ્વના અલગ-અલગ વિસ્તારોમાં ગરમીની લહેર, દુષ્કાળ, ભારે વરસાદ અને અન્ય અતિશય હવામાનની ઘટનાઓનું જોખમ વધી શકે છે. વિશ્વ હવામાન સંગઠને પણ અલ નીનો આગામી મહિનાઓમાં ઝડપથી મજબૂત થવાની અને તેના કારણે હવામાનની આત્યંતિક ઘટનાઓનું જોખમ વધવાની ચેતવણી આપી છે.

યુરોપ, એશિયા, આફ્રિકા, ઓસ્ટ્રેલિયા અને અમેરિકાના કેટલાક વિસ્તારોમાં તેની અલગ-અલગ અસર જોવા મળી શકે છે. યુરોપમાં સામાન્ય પેટર્નથી અલગ ગરમ હવામાન જોવા મળવાની શક્યતા પણ નિષ્ણાતોએ દર્શાવી છે.

હાલથી જ દુનિયાની નજર પ્રશાંત મહાસાગર પર

વૈજ્ઞાનિકો માટે આ અલ નીનોની ઝડપ પણ મહત્વની છે. કેટલાક સંશોધનો અનુસાર 2026માં તેની તીવ્રતા અગાઉના મોટા અલ નીનો કરતાં ઝડપથી વધી રહી છે. જોકે આગાહી મોડલ મજબૂત સંકેત આપી રહ્યા હોવા છતાં અંતિમ તીવ્રતા અંગે હજુ અનિશ્ચિતતા છે.

જો વર્તમાન અનુમાન સાચાં સાબિત થાય, તો 2026ના અંતમાં દુનિયાને એક અસાધારણ હવામાન ઘટનાનો સામનો કરવો પડી શકે છે. ખાસ કરીને ભારત માટે વરસાદ, ખેતી અને તાપમાન પર તેની અસર આગામી મહિનાઓમાં સૌથી મહત્વનો મુદ્દો બની શકે છે.