NALSAR વિવાદમાં સુપ્રીમ કોર્ટે મોટો હસ્તક્ષેપ કર્યો છે, કોર્ટના હસ્તક્ષેપ બાદ કેસને લઈને કાનૂની અને શૈક્ષણિક વર્તુળોમાં ચર્ચા તેજ બની છે, જ્યારે સમગ્ર મામલે આગળની કાર્યવાહી પર સૌની નજર છે.

2026 બેચના કાયદાના વિદ્યાર્થીઓના એનરોલમેન્ટ રોકવાના BCIના નિર્ણયથી વિવાદ વધ્યો; સુપ્રીમ કોર્ટે વિદ્યાર્થીઓને મોટી રાહત આપતાં BCI પાસેથી જવાબ માંગ્યો, વિદ્યાર્થીઓ અને ફેકલ્ટી સામે દંડાત્મક કાર્યવાહી નહીં કરવાનો નિર્દે: હૈદરાબાદની પ્રતિષ્ઠિત NALSAR University of Law સાથે જોડાયેલા વિવાદમાં સુપ્રીમ કોર્ટે મહત્વપૂર્ણ વલણ અપનાવ્યું છે. NALSARના 2026 બેચના કાયદાના વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) જસ્ટિસ સૂર્યકાંતને લઈને વ્યક્ત કરવામાં આવેલા વિરોધ બાદ Bar Council of India (BCI) દ્વારા વિદ્યાર્થીઓના વકીલ તરીકેના એનરોલમેન્ટ પર રોક લગાવવાના નિર્ણયને લઈને ભારે વિવાદ સર્જાયો હતો. હવે આ મામલો સુપ્રીમ કોર્ટ સુધી પહોંચ્યો છે અને CJI જસ્ટિસ સૂર્યકાંતે BCIની ભૂમિકા અંગે સખત નારાજગી વ્યક્ત કરી છે.

સુપ્રીમ કોર્ટની સુનાવણી દરમિયાન CJI સૂર્યકાંતે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું કે વિદ્યાર્થીઓને પોતાની વાત કહેવાનો અને શાંતિપૂર્ણ રીતે વિરોધ નોંધાવવાનો અધિકાર છે. તેમણે BCIની દખલગીરી પર સવાલ ઉઠાવતા કહ્યું કે વિદ્યાર્થીઓએ તેમને પત્ર લખ્યો હતો અને “આ મારું અને વિદ્યાર્થીઓ વચ્ચેનું સંવાદ છે”, તો પછી BCIએ તેમાં શા માટે હસ્તક્ષેપ કરવો જોઈએ? કોર્ટે BCIને નોટિસ જારી કરી છે અને મામલે જવાબ માંગ્યો છે. સાથે જ NALSARના વિદ્યાર્થીઓ તથા ફેકલ્ટી સામે કોઈપણ પ્રકારની દંડાત્મક અથવા શિસ્તાત્મક કાર્યવાહી નહીં કરવામાં આવે તેવો નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો છે.

શું છે સમગ્ર NALSAR વિવાદ?
આ વિવાદની શરૂઆત NALSAR University of Lawના 2026 બેચના વિદ્યાર્થીઓના વિરોધથી થઈ હતી. યુનિવર્સિટીના દીક્ષાંત સમારોહમાં ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ જસ્ટિસ સૂર્યકાંતને મુખ્ય અતિથિ તરીકે આમંત્રિત કરવાની ચર્ચા ચાલી રહી હતી.આ દરમિયાન NALSARના કેટલાક વિદ્યાર્થીઓએ CJIની કેટલીક કથિત મૌખિક ટિપ્પણીઓ અને અગાઉના વિરોધ પ્રદર્શનને લગતી કાર્યવાહી અંગે અસહમતિ વ્યક્ત કરી હતી. ખાસ કરીને 20 જુલાઈના જંતર-મંતર ખાતેના વિદ્યાર્થી પ્રદર્શન અને પોલીસ કાર્યવાહી સંબંધિત સુપ્રીમ કોર્ટની સુનાવણી દરમિયાન CJIની કેટલીક ટિપ્પણીઓ સામે વિદ્યાર્થીઓએ વાંધો વ્યક્ત કર્યો હતો.વિદ્યાર્થીઓએ યુનિવર્સિટી પ્રશાસનને પત્ર લખીને વિનંતી કરી હતી કે CJI સૂર્યકાંતને દીક્ષાંત સમારોહમાં મુખ્ય અતિથિ તરીકે આમંત્રિત કરવાના નિર્ણય પર ફરી વિચાર કરવામાં આવે.

અહેવાલો અનુસાર આશરે 450 વિદ્યાર્થીઓએ 23 જુલાઈએ NALSARના વાઇસ ચાન્સેલરને ઈમેલ મોકલીને CJIને આમંત્રણ અંગે પુનર્વિચાર કરવાની માંગ કરી હતી. વિદ્યાર્થીઓએ પોતાની અસહમતિ વ્યક્ત કરતાં યુનિવર્સિટી પ્રશાસનને આ મુદ્દે ગ્રેજ્યુએટિંગ બેચ સાથે ચર્ચા કરવાની પણ અપીલ કરી હતી.

ત્યારબાદ BCIએ શું નિર્ણય લીધો?
વિદ્યાર્થીઓના વિરોધ બાદ મામલો અચાનક ગંભીર બની ગયો. Bar Council of Indiaના ચેરમેન મનન કુમાર મિશ્રા તરફથી 13 ઓગસ્ટે એવો નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો હતો કે દેશની તમામ State Bar Councilsએ NALSARના 2026માં પાસ થયેલા વિદ્યાર્થીઓને વકીલ તરીકે એનરોલ ન કરવા.અર્થાત્, વિદ્યાર્થીઓએ કાયદાની ડિગ્રી પૂર્ણ કર્યા બાદ સામાન્ય રીતે જે રીતે State Bar Councilમાં નોંધણી કરાવીને પ્રેક્ટિસ શરૂ કરવાની પ્રક્રિયા હાથ ધરવાની હોય છે, તે પ્રક્રિયા સમગ્ર 2026 બેચ માટે અટકાવી દેવામાં આવી હતી.BCIએ NALSAR પાસેથી સમગ્ર ઘટનાનો તથ્યાત્મક અહેવાલ પણ માંગ્યો હતો. ખાસ કરીને વિરોધ અભિયાન શરૂ કરનાર, તેનું આયોજન કરનાર, તેને સંકલિત કરનાર અથવા વિદ્યાર્થીઓને સંગઠિત કરનાર લોકોની ઓળખ અંગે માહિતી માંગવામાં આવી હતી.

હવે મુખ્ય નજર BCI અને સુપ્રીમ કોર્ટની આગામી કાર્યવાહી પર રહેશે. BCIએ NALSAR પાસેથી માંગેલો તથ્યાત્મક અહેવાલ અને સમગ્ર ઘટનાની તપાસ આગળ કેવી રીતે વધે છે તે મહત્વપૂર્ણ રહેશે.પરંતુ હાલની સ્થિતિમાં 2026 બેચના NALSAR વિદ્યાર્થીઓ માટે સૌથી મોટી રાહત એ છે કે તેમના વકીલ તરીકેના એનરોલમેન્ટનો રસ્તો ખુલ્લો છે.આ મામલો માત્ર NALSARના વિદ્યાર્થીઓ પૂરતો મર્યાદિત નથી. તે દેશની કાયદાની યુનિવર્સિટીઓમાં વિદ્યાર્થીઓની અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા, વિરોધનો અધિકાર, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓની સ્વાયત્તતા અને Bar Council જેવી વ્યાવસાયિક નિયમનકારી સંસ્થાઓની સીમાઓ અંગે પણ મહત્વપૂર્ણ ચર્ચા ઊભી કરે છે.સુપ્રીમ કોર્ટના કડક વલણ બાદ હવે સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે વિદ્યાર્થીઓની શાંતિપૂર્ણ અસહમતિને ક્યાં સુધી શિસ્તનો મુદ્દો ગણવો અને ક્યાંથી તેને લોકશાહી અભિવ્યક્તિના અધિકાર તરીકે જોવો?NALSAR વિવાદે આ પ્રશ્નને ફરી એકવાર દેશની કાનૂની અને શૈક્ષણિક વ્યવસ્થાના કેન્દ્રમાં લાવી દીધો છે.