Posted on 08 August 2026 | કિરણ પટેલ | નેશનલ, મુંબઈ
NEET-UG 2026 પેપર લીક મામલે કેન્દ્રીય તપાસ એજન્સી CBIની ચાર્જશીટે સમગ્ર કૌભાંડની કથિત મોડસ ઓપરેન્ડી અંગે ચોંકાવનારી વિગતો સામે લાવી છે. તપાસ મુજબ આ કોઈ છેલ્લી ઘડીએ થયેલું પેપર લીક નહોતું, પરંતુ પરીક્ષાના અનેક અઠવાડિયા પહેલાંથી તૈયાર કરવામાં આવેલું એક સંગઠિત નેટવર્ક હતું.CBIના જણાવ્યા પ્રમાણે, આ કથિત નેટવર્કની શરૂઆત NTA માટે કામ કરતા ત્રણ વિષય નિષ્ણાતો સુધી પહોંચ મેળવવાથી થઈ હતી. આરોપ છે કે આ નિષ્ણાતોએ પ્રશ્નપત્ર તૈયાર કરવાની ગુપ્ત પ્રક્રિયા દરમિયાન પ્રશ્નો મેળવ્યા અને ત્યારબાદ તે પ્રશ્નો ખાનગી કોચિંગ સંચાલકો, મધ્યસ્થીઓ અને પસંદગીના ઉમેદવારો સુધી પહોંચાડવામાં આવ્યા.
તપાસમાં WhatsApp, Telegram, PDF ફાઇલ, મોબાઇલ ફોન, ફોટોગ્રાફ્સ, કોલ ડિટેઇલ્સ, હસ્તલિખિત નોટ્સ અને નાણાકીય લેવડદેવડ જેવા પુરાવાઓનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. CBIએ કુલ 13 આરોપીઓ સામે ચાર્જશીટ દાખલ કરી છે, અને ચાર્જશીટ મુજબ તમામ આરોપીઓ ન્યાયિક કસ્ટડીમાં છે.
સૌથી મોટો ખુલાસો: NTAના જ નિષ્ણાતો પર આરોપ
CBIની તપાસમાં ત્રણ વિષય નિષ્ણાતોના નામ સામે આવ્યા છે:
મનીષા ગુરુનાથ માંધરે – બોટની અને ઝૂલોજી
પ્રહલાદ વિઠ્ઠલરાવ કુલકર્ણી (PV કુલકર્ણી) – કેમિસ્ટ્રી
મનીષા સંજય હવાલદાર – ફિઝિક્સ
ત્રણેય NTA સાથે પ્રશ્નપત્રની તૈયારી સંબંધિત કામ માટે જોડાયેલા હતા. CBIનો આરોપ છે કે તેમણે પ્રશ્નપત્રની ગોપનીય પ્રક્રિયા દરમિયાન મળેલી ઍક્સેસનો કથિત રીતે દુરુપયોગ કર્યો.ખાસ વાત એ છે કે આ કથિત લીક કોઈ પ્રિન્ટિંગ પ્રેસમાંથી તૈયાર પ્રશ્નપત્રની બુકલેટ બહાર કાઢીને કરવામાં આવ્યું હોવાના બદલે પ્રશ્નપત્રની અનુવાદ, બેક-ટ્રાન્સલેશન અને પ્રૂફરીડિંગ જેવી તૈયારીની પ્રક્રિયા દરમિયાન જ પ્રશ્નો બહાર કાઢવામાં આવ્યા હતા.
એપ્રિલમાં જ શરૂ થઈ ગયો હતો કથિત ખેલ
CBIના દસ્તાવેજો અનુસાર કથિત લીક એપ્રિલ 2026માં થયું હતું, જ્યારે 3 મેના રોજ NEET-UG પરીક્ષા યોજાવાની હતી. એટલે કે પરીક્ષાના કેટલાક અઠવાડિયા પહેલાં જ પ્રશ્નો કથિત રીતે નેટવર્કના હાથમાં આવી ગયા હતા.તપાસ મુજબ પ્રશ્નો મેળવ્યા બાદ તેમને સીધા વિદ્યાર્થીઓ સુધી પહોંચાડવામાં આવ્યા નહોતા. તેના બદલે અનેક સ્તરના લોકો વચ્ચે પ્રશ્નોનું નેટવર્ક બનાવવામાં આવ્યું હતું.આ રીતે સમગ્ર કથિત ચેનમાં NTA નિષ્ણાત → ખાનગી શિક્ષણ/કોચિંગ સાથે જોડાયેલા લોકો → મધ્યસ્થી → અન્ય બ્રોકર → ઉમેદવાર જેવી કડી હોવાનું તપાસમાં સામે આવ્યું છે.
‘સ્પેશિયલ રિવિઝન સેશન’ના નામે પ્રશ્નો અને જવાબો
CBIના આરોપ મુજબ કેમિસ્ટ્રી નિષ્ણાત PV કુલકર્ણી અને બાયોલોજી નિષ્ણાત મનીષા માંધરેએ એપ્રિલમાં પુણે ખાતે પોતાના નિવાસસ્થાને કથિત રીતે ગેરકાયદેસર અને ગુપ્ત ‘સ્પેશિયલ રિવિઝન સેશન’ યોજ્યા હતા.આ સેશનમાં ઉમેદવારોને માત્ર વિષયની તૈયારી કરાવવામાં આવી નહોતી. તપાસ મુજબ તેમને NEETના ચોક્કસ પ્રશ્નો, ચાર વિકલ્પો અને સાચા જવાબો બોલીને સંભળાવવામાં આવ્યા હતા.ઉમેદવારો આ પ્રશ્નો અને જવાબો પોતાની નોટબુકમાં લખતા હતા. એટલે કથિત રીતે પ્રશ્નપત્રની મૂળ કોપી ઉમેદવારો સુધી પહોંચાડવાને બદલે તેને યાદ કરાવવા અને લખાવી લેવાની રીત અપનાવવામાં આવી હતી.
ફિઝિક્સના પ્રશ્નો માટે અલગ રસ્તો
ફિઝિક્સના પ્રશ્નો માટે કથિત રીતે અલગ ચેનનો ઉપયોગ થયો હતો.CBI મુજબ મનીષા હવાલદારે પુણેના કોચિંગ ફેકલ્ટી સાથે જોડાયેલા તેજસ હર્ષદકુમાર શાહને પ્રશ્નો સંભળાવ્યા હતા. શાહે તે પ્રશ્નો હાથથી લખ્યા અને ત્યારબાદ તેની તસવીરો લેવામાં આવી.આ હસ્તલિખિત સામગ્રી આગળ શિવરાજ મોટેગાંવકર, જે મહારાષ્ટ્રના લાતુર સ્થિત Renukai Career Centre સાથે જોડાયેલા હોવાનું તપાસમાં જણાવાયું છે, સુધી પહોંચાડવામાં આવી હતી.
તપાસ દરમિયાન CBIને હવાલદારના ફોનમાં શાહનો નંબર ‘God’ નામથી સેવ હોવાની માહિતી પણ મળી હતી. વધુમાં, તપાસકર્તાઓએ શાહ તરફથી હવાલદારના પતિના નામે નોંધાયેલા મોબાઇલ નંબર સાથે જોડાયેલી નાણાકીય લેવડદેવડ પણ ટ્રેસ કરી હોવાનું જણાવ્યું છે.
વિદ્યાર્થીઓને હોસ્પિટલમાં લઈ જઈને પ્રશ્નો યાદ કરાવ્યા?
આ કેસનો સૌથી ચોંકાવનારો ભાગ એ છે કે CBIની ચાર્જશીટમાં લાતુરની સિદ્ધિવિનાયક હોસ્પિટલનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.તપાસ મુજબ PV કુલકર્ણી અને મનીષા માંધરે સાથે પુણેના બાળરોગ નિષ્ણાત ડૉ. મનોજ ભગવાનરાવ શિરૂરે કથિત રીતે પસંદગીના ઉમેદવારો માટે વ્યવસ્થા કરી હતી.CBIનો આરોપ છે કે કેટલાક ઉમેદવારોને હોસ્પિટલમાં લઈ જવામાં આવ્યા અને ત્યાં તેમને લીક થયેલા પ્રશ્નોના સેટ યાદ કરાવવામાં આવ્યા હતા.
તપાસ દરમિયાન ડૉ. શિરૂરેના પરિવારના એક સભ્ય પાસેથી ₹5 લાખ રોકડ મળી આવી હોવાનો પણ ચાર્જશીટમાં ઉલ્લેખ છે.
મહારાષ્ટ્રથી રાજસ્થાન સુધી પહોંચ્યો કથિત પ્રશ્નપત્ર
કથિત નેટવર્ક માત્ર મહારાષ્ટ્ર પૂરતું સીમિત રહ્યું નહોતું.CBIના જણાવ્યા અનુસાર, નાશિકના શુભમ ખૈરનારનો સંપર્ક ગુરુગ્રામના યશ યાદવ સાથે થયો હતો. ત્યારબાદ લીક થયેલા પ્રશ્નોના સેટને PDF ફાઇલમાં ફેરવવામાં આવ્યા અને Telegram મારફતે મોકલવામાં આવ્યા.યશ યાદવે આ PDF આગળ જયપુરના મંગીલાલ બિવાલ સુધી પહોંચાડ્યો હોવાનું તપાસમાં સામે આવ્યું છે.આ ટ્રાન્ઝેક્શન માટે ₹10 લાખથી ₹12 લાખની રકમની લેવડદેવડનો આરોપ છે.
ત્યારબાદ બિવાલે PDFમાંથી પ્રિન્ટ કાઢીને કથિત રીતે પોતાના પરિવારના NEET ઉમેદવારો, કોચિંગ સેન્ટર સાથે જોડાયેલા વિદ્યાર્થીઓ અને ખાનગી ટ્યુટર્સ સુધી સામગ્રી પહોંચાડી હતી.
WhatsApp અને Telegram બન્યા કથિત લીક નેટવર્કના મુખ્ય માધ્યમ
CBIની ચાર્જશીટમાં ડિજિટલ પુરાવાઓને ખૂબ મહત્વ આપવામાં આવ્યું છે.તપાસ દરમિયાન જપ્ત કરાયેલા મોબાઇલ ફોનમાંથી WhatsApp ગ્રુપ, Telegram ચેટ, PDF ફાઇલ, ફોટોગ્રાફ્સ અને અન્ય ડિજિટલ સામગ્રી મળી હોવાનું જણાવાયું છે.યશ યાદવના મોબાઇલમાંથી કથિત રીતે લીક થયેલા NEET પ્રશ્નોની PDF ફાઇલો મળી હતી. તેના Telegramમાં ‘AP Broker’ નામથી સેવ કરાયેલા સંપર્કની પણ તપાસ કરવામાં આવી હતી, જેને CBIએ સહઆરોપી શુભમ મધુકર ખૈરનાર સાથે જોડ્યો છે.અન્ય એક મોબાઇલમાં ‘NEET 2026’ નામનું WhatsApp ગ્રુપ મળી આવ્યું હોવાનું પણ ચાર્જશીટમાં જણાવાયું છે.
હસ્તલિખિત નોટબુકે ખોલ્યું મોટું રહસ્ય
આ સમગ્ર કેસમાં ફોરેન્સિક તપાસ મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ છે.CBIએ દરોડા દરમિયાન જપ્ત કરેલી કેટલીક નોટબુકની તપાસ કરાવી હતી. Central Forensic Science Laboratory (CFSL) અને Government Examiner of Questioned Documents (GEQD)ની તપાસમાં નોટબુકમાં લખાયેલા પ્રશ્નો અને 3 મેના રોજ યોજાયેલી NEET-UG પરીક્ષાના વાસ્તવિક પ્રશ્નપત્ર વચ્ચે મેળ જોવા મળ્યો હોવાનું ચાર્જશીટમાં જણાવાયું છે.અર્થાત્, તપાસ એજન્સીનો દાવો માત્ર ડિજિટલ ચેટ અથવા મૌખિક નિવેદનો પર આધારિત નથી; હસ્તલિખિત સામગ્રી, ડિજિટલ ડેટા અને નાણાકીય લેવડદેવડને પણ કેસના પુરાવા તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યા છે.
પૈસા ઉપરાંત સિક્યોરિટી તરીકે દસ્તાવેજો અને બ્લેન્ક ચેક?
CBIએ કથિત નાણાકીય નેટવર્ક અંગે પણ ગંભીર દાવા કર્યા છે.ચાર્જશીટ અનુસાર, કેટલાક ઉમેદવારો અથવા નેટવર્ક સાથે જોડાયેલા લોકોએ મૂળ શૈક્ષણિક પ્રમાણપત્રો, સહી કરેલા ખાલી ચેક અને અન્ય દસ્તાવેજો પૈસાની ચુકવણી માટે સુરક્ષા તરીકે આપ્યા હોવાનો આરોપ છે.એજન્સીનું કહેવું છે કે આ સામગ્રી દર્શાવે છે કે પ્રશ્નોનું કથિત વિતરણ માત્ર મિત્રતા કે મદદના આધારે નહોતું, પરંતુ તેની પાછળ નાણાકીય વ્યવહારની વ્યવસ્થિત કડી હતી.
13 આરોપીઓ સામે ચાર્જશીટ
CBIએ આ કેસમાં કુલ 13 આરોપીઓ સામે ચાર્જશીટ દાખલ કરી છે.તેમની સામે ભારતીય ન્યાય સંહિતા (BNS), Prevention of Corruption Act અને Public Examinations (Prevention of Unfair Means) Act, 2024 હેઠળ વિવિધ આરોપો મૂકવામાં આવ્યા છે.ચાર્જશીટમાં મુખ્ય આરોપોમાં ગુનાહિત કાવતરું, છેતરપિંડી અને પુરાવાનો નાશ જેવા ગુનાઓનો સમાવેશ થાય છે.CBIના જણાવ્યા મુજબ તમામ 13 આરોપીઓ હાલ ન્યાયિક કસ્ટડીમાં છે.
3 મેની પરીક્ષા રદ કેમ કરવી પડી?
NEET-UG 2026ની પરીક્ષા 3 મેના રોજ યોજાઈ હતી. પેપર લીક મામલો સામે આવ્યા બાદ NTAએ પરીક્ષા રદ કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો.ત્યારબાદ તમામ ઉમેદવારો માટે 21 જૂને ફરી પરીક્ષા યોજવામાં આવી હતી.આ ઘટનાથી દેશભરના મેડિકલ પ્રવેશની તૈયારી કરતા વિદ્યાર્થીઓ અને તેમના વાલીઓમાં ભારે ચિંતા ફેલાઈ હતી. વર્ષભરની મહેનત અને મોટી સંખ્યામાં વિદ્યાર્થીઓ વચ્ચેની સ્પર્ધા વચ્ચે પેપર લીકના આરોપોએ પરીક્ષાની વિશ્વસનીયતા અંગે ગંભીર પ્રશ્નો ઉભા કર્યા હતા.
આ કેસમાં સૌથી મોટો પ્રશ્ન શું છે?
આ સમગ્ર મામલામાં સૌથી ગંભીર બાબત એ છે કે જો CBIના આરોપો કોર્ટમાં સાબિત થાય, તો પ્રશ્નપત્રની સુરક્ષા માટે જવાબદાર પ્રક્રિયાના જ કેટલાક ભાગોમાંથી ગોપનીય માહિતી બહાર ગઈ હોવાનો અર્થ થાય છે.સામાન્ય રીતે પેપર લીકમાં પ્રિન્ટિંગ પ્રેસ, પરીક્ષા કેન્દ્ર અથવા સ્ટ્રોંગ રૂમ જેવી જગ્યાઓ પર સુરક્ષા ભંગ થવાની શક્યતા ચર્ચાય છે. પરંતુ આ કેસમાં તપાસનો દાવો છે કે પ્રશ્નપત્ર અંતિમ સ્વરૂપે તૈયાર થઈને પ્રિન્ટ થાય તે પહેલાં જ પ્રશ્નો બહાર કાઢવામાં આવ્યા હતા.આથી પરીક્ષા વ્યવસ્થામાં માત્ર પરીક્ષા કેન્દ્રની સુરક્ષા નહીં પરંતુ પ્રશ્નપત્ર તૈયાર કરવાની સમગ્ર પ્રક્રિયા, નિષ્ણાતોની પસંદગી, ડિજિટલ ઍક્સેસ, અનુવાદ, પ્રૂફરીડિંગ અને આંતરિક સંચારની સુરક્ષા અંગે પણ ગંભીર સવાલો ઊભા થાય છે.
હવે આગળ શું થશે?
CBIની ચાર્જશીટ તપાસમાં અત્યાર સુધી એકત્રિત થયેલા પુરાવા અને આરોપોની રૂપરેખા રજૂ કરે છે. પરંતુ ચાર્જશીટમાં લગાવવામાં આવેલા આરોપો અંતિમ ન્યાયિક નિષ્કર્ષ નથી.હવે કોર્ટમાં પુરાવાની તપાસ થશે, આરોપીઓને પોતાનો બચાવ રજૂ કરવાની તક મળશે અને ત્યારબાદ કાયદાકીય પ્રક્રિયા આગળ વધશે.જો CBI દ્વારા રજૂ કરાયેલા ડિજિટલ, ફોરેન્સિક અને નાણાકીય પુરાવા કોર્ટમાં માન્ય ઠરે અને આરોપો સાબિત થાય, તો આ કેસ દેશની સૌથી મહત્વપૂર્ણ સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓની સુરક્ષા અંગે મોટો કાનૂની અને વહીવટી સંદર્ભ બની શકે છે.
એક નજરમાં સમગ્ર કૌભાંડ
NTAના કથિત નિષ્ણાતો
↓
ગોપનીય પ્રશ્નો સુધી ઍક્સેસ
↓
હસ્તલિખિત નોટ્સ / મૌખિક રીતે પ્રશ્નો આપ્યા
↓
ગુપ્ત રિવિઝન સેશન
↓
ફોટોગ્રાફ અને PDF તૈયાર
↓
WhatsApp અને Telegram મારફતે આગળ મોકલાયા
↓
મધ્યસ્થીઓ અને બ્રોકરો સુધી પહોંચ્યા
↓
પસંદગીના ઉમેદવારો સુધી પ્રશ્નો પહોંચ્યા
↓
પૈસા અને અન્ય સિક્યોરિટી દસ્તાવેજોની કથિત લેવડદેવડ
સૌથી મહત્વની વાત,CBIની ચાર્જશીટ મુજબ NEET-UG 2026નું કથિત પેપર લીક કોઈ એક વ્યક્તિની હરકત નહોતું, પરંતુ વિષય નિષ્ણાતો, કોચિંગ સાથે જોડાયેલા લોકો, મધ્યસ્થીઓ, બ્રોકરો અને ઉમેદવારો સુધી ફેલાયેલા બહુસ્તરીય નેટવર્કનું પરિણામ હતું.પ્રશ્નો પ્રિન્ટિંગ પ્રેસમાંથી બહાર કાઢવાને બદલે તૈયારીની પ્રક્રિયા દરમિયાન જ મેળવવામાં આવ્યા હોવાનો આરોપ છે. ત્યારબાદ તેમને હાથથી લખવામાં આવ્યા, ગુપ્ત સેશનમાં વિદ્યાર્થીઓને સંભળાવવામાં આવ્યા, ફોટોગ્રાફ અને PDF બનાવવામાં આવ્યા અને Telegram તથા WhatsApp જેવા ડિજિટલ માધ્યમો દ્વારા અલગ-અલગ રાજ્યોમાં પહોંચાડવામાં આવ્યા.
હવે આ સમગ્ર કેસમાં સૌથી મોટો સવાલ એ રહેશે કે પરીક્ષા વ્યવસ્થાની અંદરથી કથિત રીતે પ્રશ્નો બહાર કેવી રીતે નીકળ્યા અને આવી ઘટના ફરી ન બને તે માટે NTA તથા સરકાર કયા કડક સુરક્ષા પગલાં લેશે?આ સમગ્ર માહિતી CBIની ચાર્જશીટ અંગે પ્રકાશિત થયેલા અહેવાલો પર આધારિત છે; તેમાં દર્શાવાયેલા આરોપો કોર્ટમાં સાબિત થવાના બાકી છે.
Comments
Loading comments...