18 વર્ષના વિદ્યાર્થીએ હાથી અને માનવ વચ્ચેનો સંઘર્ષ ઘટાડવા અનોખું AI ડિવાઇસ ‘ઈન્નોબોક્સ’ વિકસાવ્યું, આ શોધ વન્યજીવ સંરક્ષણમાં નવી આશા બની છે, ટેક્નોલોજી અને પર્યાવરણના સમન્વયનું ઉત્તમ ઉદાહરણ માનવામાં આવી રહ્યું છે.

પાકના નુકસાનની પીડામાંથી મળ્યું પ્રેરણાબળ

આ અનોખા ઉપકરણની શોધ પાછળ એક રસપ્રદ વાર્તા જોડાયેલી છે:

IIM રાંચીનો પ્રોગ્રામ: અવી જ્યારે ધોરણ 11 માં અભ્યાસ કરતો હતો, ત્યારે તેણે IIM રાંચીના ‘યંગ ચેન્જ મેકર’ પ્રોગ્રામમાં ભાગ લીધો હતો. આ દરમિયાન તેણે રાંચીના રસાબેડા ગામની મુલાકાત લીધી હતી.

ખેડૂતોની વેદના: ગામમાં તેણે જોયું કે હાથીઓના ઝુંડ વારંવાર ખેડૂતોના પાકને નષ્ટ કરી નાખે છે અને તેનાથી મોટું નુકસાન થાય છે. આ આઘાતજનક સ્થિતિ જોયા પછી અવીએ પ્રાણીઓની ગતિવિધિઓ પર નજર રાખતું એલર્ટ સિસ્ટમ ડિવાઇસ બનાવવાનું નક્કી કર્યું. પ્રથમ મોડેલથી જ ગામના આશરે 35 પરિવારોને મોટો ફાયદો થયો હતો, જેથી તેને વધુ એડવાન્સ મોડેલ બનાવવાની પ્રેરણા મળી.

કેવી રીતે કામ કરે છે આ ‘ઈન્નોબોક્સ‘?

આ ઉપકરણ પરંપરાગત પ્રાણી ભગાડવાના સાધનો કરતાં ઘણું અલગ અને હાઈટેક છે:

ભૂકંપીય અને રડાર સેન્સર્સ: ઈન્નોબોક્સમાં સોલાર પાવર, સિસ્મિક સેન્સર્સ, રડાર અને એઆઈ કેમેરાનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. આ ટેક્નોલોજી પ્રાણીઓની ઓળખ કરવામાં 80% થી 85% સુધીની ચોકસાઈ ધરાવે છે.

ખોટા એલર્ટથી મુક્તિ: સામાન્ય મોશન સેન્સર્સ કોઈપણ હલચલ થતાં જ વારંવાર એલાર્મ વગાડી દે છે, જેનાથી બેટરી ઝડપથી ઉતરી જાય છે. જ્યારે આ સ્માર્ટ એઆઈ ડિવાઇસ માત્ર હાથી જેવા મોટા જંગલી પ્રાણીઓની હાજરી પર જ એલર્ટ મોકલે છે. વીજળી અને નેટવર્ક વગરના અંતરિયાળ વિસ્તારો માટે આ સોલાર સંચાલિત ડિવાઇસ વરદાનરૂપ છે.

વન વિભાગ દ્વારા આર્થિક સહાય અને કાયમી વ્યૂહરચના

ઝારખંડના મુખ્ય વન્યજીવ સંરક્ષક રવિ રંજને જણાવ્યું કે અવીના આ અનોખા પ્રોજેક્ટની સમીક્ષા કર્યા બાદ વન વિભાગે આવા 10 એઆઈ આધારિત ઉપકરણો વિકસાવવા માટે 1 લાખ રૂપિયાની સહાય આપી છે:

મૃત્યુઆંક ઘટાડવાનો લક્ષ્યાંક: સરકારી રિપોર્ટ અનુસાર, ઝારખંડમાં નાણાકીય વર્ષ 2019-20 થી અત્યાર સુધીમાં હાથીઓના હુમલાને કારણે રેકોર્ડબ્રેક 474 લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા છે.

થ્રી-લેયર પ્રોટેક્શન: વન વિભાગ હવે જંગલી પ્રાણીઓ સાથેનો સંઘર્ષ અટકાવવા માટે થર્મલ કેમેરા, ઈન્ફ્રારેડ કેમેરા અને અવીના એઆઈ ડિવાઇસ જેવા સાધનોનો ઉપયોગ કરીને ત્રિ-સ્તરીય અર્લી વોર્નિંગ સિસ્ટમ મજબૂત કરી રહ્યું છે.

4. વૈશ્વિક સમર્થન અને ભવિષ્યની યોજના

અવીના આ પ્રોજેક્ટને અમેરિકાની ‘ઇમર્જન્ટ વેન્ચર્સ’ અને આઈઆઈએમ રાંચી તરફથી મોટો સપોર્ટ મળ્યો છે, તેમજ સ્ટાર્ટઅપ્સ ઝારખંડ દ્વારા પણ તેની પ્રશંસા કરવામાં આવી છે. આ મોટી સફળતા બાદ, અવી હવે પોતાની આગળની શોધ અને દેશની પ્રતિષ્ઠિત ઈન્ડિયન ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ટેક્નોલોજીની પ્રવેશ પરીક્ષાની તૈયારી માટે 1 વર્ષનો બ્રેક લેવાની યોજના બનાવી રહ્યો છે.